Nûbihar Akademî | Hejmar/Issue 25 (Kanûna Pêşîn/December 2025) | 2147-883X Puxte کوردستان دهێتە هژمارتن ئێک ژ وەلاتێن دێرین کو دسەردەمێن بورى دا مێژوویەکا کەڤنار لدویڤ خورا هێلایە ،ژبەرکو هەر ژ سەردەمێن کەڤندا چەندین مللەتێن رەسەن ل کوردستانێ ژیاینە و دەنگ و باسێن وان د تێکستێن بزماریێن سومەریاندا ئاماژە پێهاتینە دان، ئەو ژى ژ ئەگەرێ هەوێن لەشکەرى بو سەر ئەڤان دەڤەران ژلایێ شاهێن عێراقا کەڤن ڤە نڤیسینێن خودا ئاماژە ب ڤان مللەتان دایە ب تایبەت لدەمێ سەرکەفتن لسەر ئەوان تومارکربا، ژ وان مللەتان ژى ئەوێن ل هزاراسێێ پ ٠ز ئاماژە پێهاتیە دان ئەو ژى مللەتێ سوباری ولولویی وگوتی وخوری، کو ئەڤ مللەتە هەڤچەرخێن ئێک بوون و نەژ مللەتێن هند و ئەوروپی هاتینە هژمارتن، چونکی ڕویدان و پەیوەندیێن ڤان مللەتان بەری هاتنا مللەتێن هند و ئەوروپی ئاماژە پێ هاتیە دان، ئەڤ مللەتێن کوردستانێ هەمی ل ئێک جهێ جوگرافی یان ل ئێك دەڤەر د ئاکنجی نەبوون، بەلکو هەر ئێک ژئەوان ل دەڤەرەکێ یێ ئاکنجیبوو و سنورێن وان ژى ژ ئێک و دوو جودا بوون،وەک یا دیار کو سنورێ دەڤەرا سوبارتو سنورەکێ ئاسێیە، کۆ دکەڤیتە دناڤبەرا چیایێ زاگروس ل ڕۆژهەلاتى و رویبارێ خابور ل ڕۆژئاڤایی، هەروەسا مللەتێ لولویی ژى هەڤچەرخێن سوباریان بون بەلێ پاش بەرەڤ دەڤەرێن سلێمانیێ ڤە چوینە و ژ وان جودا بوینە، دیسان مللەتێ گوتى ژى لدەڤەرێن دکەڤنە ئارابخا)کەرکوکا نوکە(دژیان،مللەتێ خورى ژى سنورێن وان گەهشتینە باکورێ رۆژهەلاتا رویبارێ دیجلەى سەرەرایی هەبوونا گەلەک بیروبوچوونان لدور جهێ وێ یێ جوگرافی و دیارکرنا سنورێن وێ و بەلاڤ بونا وان ل دەڤەران ئاماژە پێ هاتیە دان ژلایێ مێژوونڤیسان ڤە، ئەو ژى ژ ئەگەرێ بەرفرەهبوونا دەستهەلاتا وێ د بورینا سەردەماندا سنورێن وێ گوهورین بسەردا هاتینە ، لەورا مێژوونڤیسان بوچونێن جیاواز لدور جهێ وێ یێ جوگرافی داینە دیارکرن، و بێگومان ئەڤان مللەتان ڕۆلەکێ گرنگ و کاریگەر ل هزارا سێیێ پ. ز ئەنجامدایە چ ژلایێ سیاسی و لەشکەری بیت، یان ژلایێ شارستانی بیت. Peyvên Sereke مێژوویا کەڤن، مێژوویا کوردستانێ، لایەنێ جوگرافی و مێژوویی ل هزارا سێیێ پ.ز. Abstract Kurdistan is considered one of the oldest inhabited regions, where over the course of early historical epochs a deep and ancient civilization took shape. Numerous indigenous peoples lived in Kurdistan from the earliest periods, and references to them appear in Sumerian literary and administrative texts. These peoples often came into military conflict with the rulers of ancient Iraq, and the inscriptions of those kings frequently mention them, especially in accounts of military campaigns and victories. Among the peoples mentioned in sources from the third millennium BCE are the Subartu, the Lullubi, the Guteans, and the Khurrites (Hurrians). These groups were interconnected and are not counted among the Indo-European peoples, since their historical presence and interactions predate the arrival of Indo-European groups in the region. Although these peoples all lived within the broader geography of ancient Kurdistan, they did not inhabit a single unified territory; rather, each group occupied a distinct region with its own independent boundaries. For example, the borders of Subartu are described as a broad area extending between the eastern slopes of the Zagros Mountains and the Khabur River to the west. The Lullubi, closely related to the Subarians, later moved toward the region of present-day Sulaymaniyah, where they separated from them. The Guteans lived Jehan ABDULHAMID OMAR | Reber JAAFAR AHMED MAYI • 93 Nûbihar Akademî | Hejmar/Issue 25 (Kanûna Pêşîn/December 2025) | 2147-883X in areas that today correspond to Arrapkha (modern Kirkuk), while the Hurrians extended their presence north and northeast toward the upper Tigris. These populations left behind a wealth of ideas, cultural traits, and geographical references, leading historians to describe the extent and evolution of their territories—particularly due to the expansion or contraction of their political power over time. These historical dynamics have resulted in diverse scholarly interpretations of the geographical scope of each group. Without doubt, these peoples played a crucial and influential role in the political, military, and urban development of the region during the third millennium BCE. Keywords Ancient History, History of Kurdistan, Geographical and Historical Perspectives in the Third Millennium BCE.